جهان شعر، جهان آشتی است 

Weltpoesie ist Weltversoehnung

گزيده‏اى از ترجمه‏هاى شاعرانه آنه‏مارى شيمل‏ (Annemarie Schimmel)

به ‏انتخاب خسرو ناقد

انتشار در کتاب: افسانه خوان عرفان. نگاهی به زندگی، آثار و افکار پرفسور آنه‏مارى شیمل. به کوشش حسین خندق آبادی. تهران: مؤسسهء توسعه دانش و پژوهش ایران، 1381.

 عرفان اسلامى با شعر عجين و همزاد است. اين كه بخشى بزرگ از حكمت و فلسفه اسلامى نيز به‏زبان شعر جارى شده است، در اينجا نيازى به‏تأكيد ندارد؛ اخلاق كه جاى خود دارد. حال آنكس كه گام در اين گستره پهناور مى‏گذارد، خاصه آنكه قصد تحقيق و تفحص در وادى بى‏انتهاى عرفان اسلامى دارد، ناگزير شعرشناسى و شعرسنجى و شعرفهمى را شرط كار خود قرار مى‏دهد.

 پروفسور آنه‏مارى شيمل نه تنها سخن‏شناس و طالب و خواهان شعر، كه خود شعرگوى است و صاحب دفتر شعر. او كه تاكنون دو دفتر از سروده‏هايش را با عنوان «نواى نى» (1948) و «تكرار نقش آينه» (1998) به‏چاپ رسانده است، از همان آغاز تحقيق در آثار عرفانى و احوال عارفان، به‏اين مهم عنايت خاص داشته است. در دفتر خاطرات خود مى‏نويسد كه خانه پدرى او سرشار از شعر و شاعرى بود. در دوران دانشجويى، به‏توصيه استادش هانس هاينريش شدر، به‏مطالعه گزيده ديوان غزليات شمس كه نيكلسون منتشر كرده بود، مى‏پردازد و براى نخستين‏بار ابياتى از يك غزل از ديوان كبير را به‏آلمانى ترجمه مى‏كند:

 Ich hoerte, die Augen gewendet

                du blicktest zu irdischen Seele.

 Was schaust du? denn du bist doch selber

                zur Seele der Seele gegangen!

 Du bist eine mutige Rose!

                Die Rose entflieht sonst dem Herbst:

 Doch du bist beim Nahen des Sturmes

                zum Herbst, in den Herbstwind gegangen

 So, wie vom Himmel der Regen

                die staubige Erde zu traenken,

 Herabrinnt von allen Seiten:

                so bist du ins Ew`ge gegangen.

 Sei still nun vom schmerzvollen Sprechen

                und Reden; doch schlafe nicht! Siehe,

 Du bist in den Schutz eines Freundes,

                der liebend dich huetet, gegangen!

 دو چشم گشته، شنيدم كه سوى جان نگرى‏

 چرا به‏جان نگرى چون به‏جان جان رفتى؟

 گُل از خزان بگريزد، عجب چه‏شوخ گلى‏

 كه پيش باد خزانى خزان خزان رفتى‏

 ز آسمان تو چو باران به‏بام عالم خاك‏

 به‏هر طرف بدويدى به‏ناودان رفتى‏

 خموش باش، مكش رنجِ گفت و گوىِ بخسب‏

 كه در پناه چنان يار مهربان رفتى‏

 يك‏سال بعد، در ميانه جنگ دوم جهانى، با اولين دستمزدِ حاصلِ از كار در تعطيلات تابستانى سال 1941 ميلادى، يك دوره مثنوى مولوى چاپ نيكلسون به‏چنگ مى‏آورد و ترجمه فرانسوى اشعار منسوب به‏حلاج كه لوئى ماسينيون گردآورده بود.

 بانو شيمل به‏پيروى از استاد معنوى خود، فريدريش روكرت، دست به‏ترجمه شعرهاى شاعران شرق مى‏زند تا از اين طريق، نزديكى و پيوندى ميان فرهنگهاى گونه‏گون پديد آورد و بر اين سخن روكرت مهر تأييدى زند كه «جهان شعر، جهان آشتى است». پرفسور شيمل در كتاب خاطرات خود كه به‏تازگى به‏زبان آلمانى منتشر شده است، خاطره‏اى را بازگو مى‏كند كه با آنكه يادآور دورانى تلخ در تاريخ روابط ميان شرق و غرب است، ولى چه نيك نشان مى‏دهند كه جهان شعر به‏راستى جهان آشتى فرهنگ‏ها و دوستى ملت‏هاست. بانو شيمل مى‏نويسد: «يكى از با ارزش‏ترين خاطرات من در دوران تدريس در دانشگاه هاروارد، تشكيل كلاس‏هايى بود در باره شخصيت و شعر مولانا كه در آن دانشجويى به‏نام «جان» هم شركت داشت. جان بعد به‏استخدام وزارت امور خارجه در آمد و در شمار كسانى بود كه در سال 1980 ميلادى در ايران به‏گروگان گرفته شدند. سال‏ها بعد، در 1992، زمانى كه من آخرين كلاس‏هاى درس خود در هاروارد را به‏پايان مى‏بردم و طبعاً آثار و افكار مولانا هم در آن سهم بسزايى داشت، اتفاقاً دانشجوى قديمى من، جان نيز حضور داشت. او از من اجازه خواست تا نكته‏اى را به‏سخنان من بيفزايد. جان براى دانشجويان تعريف كرد كه چگونه در دوران اسارت در ايران گهگاه شعرهاى مولانا و اقبال را به‏زبان فارسى از بر مى‏خوانده است و نگهبانان او به‏اين خاطر با وى به‏گونه‏اى ديگر رفتار مى‏كردند. وقتى نگهبان ديدند كه او بهترين جنبه‏هاى فرهنگ آنان را مى‏شناسد و به‏آن عشق مى‏ورزد، او را نه به‏چشم دشمن كه به‏ديده دوست نگريستند. راستى پس از 25 سال تدريس در هاروارد، آيا مى‏توان پايانى زيباتر از اين تصور كرد. شعر عرفانى ميانجى دو دنياىِ به‏ظاهر متخاصم؟»

 بارى، آنه‏مارى شيمل افزون بر چندين ترجمه منظوم از آثار شاعران پارسى‏گوى، چون گزيده غزليات ديوان كبير و مثنوى معنوى مولانا و منطق‏الطير و الهى‏نامه و مصيبت‏نامه و شمارى از غزليات ديوان عطار و نيز جاويدنامه و پيام شرق و زبور عجم اقبال، در جاى‏جاى آثار خود ترجمه‏هايى روان و رسا از شاعران عرب و سرايندگان ترك و اردو و پشتو زبان به‏دست داده است. اين ترجمه‏ها تنها به‏اشعار شاعران كلاسيك محدود نمى‏شود، بلكه سروده‏هاى سرايندگان معاصر شرق را نيز در برمى گيرد؛ شاعرانى چون ناظم حكمت و احمد حامد تنپينار ترك و نزار قبانى و آدونيس سورى و ايرج ميرزا و منوچهر آتشى و سياوش كسرايى ايرانى و محمود درويش فلسطينى و شبير حسن‏خان و فيض احمدفيض پاكستانى.

 انتشار گزيده‏اى از ترجمه‏هاى منظوم استاد شيمل در كنار متن اصلى آنها به‏زبان فارسى در اين دفتر، هم تأكيدى است بر توانايى وى در ترجمه سبك‏هاى گوناگون و هم نشاندهنده اشراف اين بانوى فرزانه به‏مضامين عرفانى و پيچ و تاب‏هاى شعر فارسى. ترجمه آلمانى اين شعرها را از لابلاى چند ده كتابِ پرفسور شيمل انتخاب كرده و متن فارسى آنها را از چاپ‏هاى معتبر استخراج نموده‏ام و كوشيده‏ام تا در اين گزينه، گستره و گوناگونى و ژرفاى ترجمه‏هاى استاد را بنمايانم.

 اين مجموعه با ترجمه شعرى ناب از شهيد بلخى آغاز مى‏شود و با سروده‏اى گيرا از منوچهر آتشى انجام مى‏يابد.

 ابر همى گريد چون عاشقان‏

 باغ همى خندد معشوق‏وار

 رعد همى نالد مانند من‏

 چونكه بنالم به‏سحرگاه زار

              «شهيد بلخى»

 Die Wolke weint so wie die Liebenden,

 Der Garten lacht, wie der Geliebte lacht.

 Der Donner klaget so, wie ich es tue,

 Wenn ich am Morgen jammernd laut erwacht!

 گُل نعمتى‏ست هديه فرستاده از بهشت‏

 مردم كريمتر شود اندر نعيم گل‏

 اى گلفروش، گل چه فروشى براى سيم‏

 وز گل عزيزتر چه‏ستانى به‏سيمِ گل‏

                              «كسائى مروزى»

 Die Rose ist ein Huldgeschenk vom Himmel

 Die Rose kann den Menschen Glueck verleih`n!

 Verkaufst du Rosenhaendler, sie fuer Silber-

 was kaufst du fuer das Geld denn Bess`res ein?

 نيلوفر كبود نگه كن ميان آب‏

 چون تيغ آبداده و ياقوت آبدار

 همرنگ آسمان و به‏كردار آسمان‏

 زرديش در ميانه چو ماهِ ده و چهار

 چون راهبى كه دوزخ او سال و ماه زرد

 وز مِطرَفِ كبود ردا كرده و ازار

                        «كسائى مروزى»

 Den blauen Lotos sieh im Wasser ruh`n,

 Ein Damaszenerschwert mit fluess`gem Stein:

 An Art und Farbe ganz dem Himmel gleich

 Denn in ihm liegt ein Mond mit vollem Schein;

 Auch gleich dem Moenche, goldblass das Gesicht,

 Der sich in blaue Kleider huellte ein.

 با كاروان حله برفتم ز سيستان‏

 با حله تنيده ز دل بافته ز جان‏

 با حله بريشم تركيب او سخن‏

 با حله نگارگر نقش او زبان‏

 هر تار او به‏رنج برآورده از ضمير

 هر پود او به‏جهد جدا كرده از روان‏

 اين حله نيست بافته از جنس حله‏ها

 اين را تو از قياس دگر حله‏ها مدان‏

                    «فرخى سيستانى»

 Mit einer Karawane zog ich von Sistan weit:

 Ich trug, aus Herz gesponnen, aus Geist gewebt ein Kleid;

 Ein Kleid von feiner Seide, gewirket aus dem Wort;

 Ein Kleid gemustert zierlich, dem Sprache Muster leiht.

 Ein jeder Zettelfaden vom Geist gezwirnt mit Schmerz;

 Ein jeder Einschlagfaden vom Herz getrennt im Leid.

 Nicht ist das Kleid gewoben wie andere seiner Art;

 Erkenn` es nicht, vergleichend mit anderem seiner Zeit!

 چه بود آن نطق عيسى وقت ميلاد

 چه بود آن صوم مريم گاه اصغا

 چگونه ساخت از گِلْ مرغْ عيسى‏

 چگونه كرد شخص عازر احيا

 چه معنى گفت عيسى بر سر دار

 كه آهنگ پدر دارم به‏بالا

                  «خاقانى شيروانى»       

 Was war jenes Sprechen Jesu zur Zeit seiner Geburt?

 Was war jenes Fasten Marias beim Lauschen?

 Wie verfertigte Jesus aus Ton einen Vogel?

 Wie belebte er die Person des Lazarus?

 Wovon sprach Jesus am Galgen?

 "Ich will zum Vater gehen in die Hoehe!"

 خداوندا شبم را روز گردان‏

 چو روزم در جهان پيروز گردان‏

 شبى دارم سياه از صبح نوميد

 در اين شب روسپيدم كن چو خورشيد

 غمى دارم هلاك شيرمردان‏

 برين غم چون نشاطم چير گردان‏

 ندارم طاقت اين كوره تنگ‏

 خلاصى ده مرا چون لعل از اين سنگ‏

 تويى يارى‏رس فرياد هر كس‏

 به‏فرياد من فريادخوان رس‏

 به‏آب‏ديده طفلان محروم‏

 به‏سوز سينه پيران مظلوم‏

 به‏بالين غريبان بر سر راه‏

 به‏تسليم اسيران در بن چاه‏

 به‏داور داور فرياد خواهان‏

 به‏يارب يارب صاحب گناهان‏

 به‏پاك‏آيينى دين پرورانت‏

 به‏صاحب سرى پيغمبرانت‏

 به‏محتاجان در بر خلق بسته‏

 به‏مجروحان خون بر خون نشسته‏

 به‏دورافتادگان از خان و مانها

 به‏واپس‏ماندگان از كاروانها

 به‏وردى كز نوآموزى برآيد

 به سوزى كز سر سوزى برآيد

 به‏نورى كز خلايق در حجابست‏

 به‏انعامى كه بيرون از حسابست‏

 به‏مقبولان خلوت برگزيده‏

 به‏معصومان آلايش نديده‏

 به‏هر طاعت كه نزديكت صوابست‏

 به هر دعوت كه پيشت مستجابست‏

 به‏آن آه پسين كز عرش پيشست‏

 به‏آن نام مهين كز شرح بيشست‏

 كه رحمى بر دل پرخونم آور

 وز اين غرقاب غم بيرونم آور.

                      «نظامى گنجه‏اى»

 O Herr, lass meine Nacht zum Tage werden

 und lass mich strahlend gleich dem Tage werden!

 Der Morgen hoffnungslos, und schwarz die Nacht:

 O gib, dass mein Gesicht wie Sonnen lacht!

 Mein Gram ist so, dass Helden ihm erliegen:

 Lass mich, wie Freude, diesen Gram besiegen.

 Nicht laenger trag` den Druck ich, das bedraengen:

 Loes` mich wie den Rubin aus Felsenengen!

 Du bist der Freund, zu dem sie alle klagen-

 O bring Erloesung mir in meinem Klagen!

 Ich kann nicht mehr in diesem Gram bestehen-

 Hilf, Helfer aller, die um Hilfe flehen!

 Bei aller unterdrueckten Kinder Traenen,

 Bei aller tiefgebeugten Greise Sehnen,

 Beim Strassenrand, wo arme Wanderer schliefen,

 Beim Schweigen derer in des Kerkers Tiefen,

 Beim Ruf "Gerechtigkeit!" der Angeklagten,

 Bei Ruf "O Herr! O Gott!" der Schuldgeplagten,

 Beim reinen Saume der, die dich anbeten,

 Die kennen das Geheimnis der Propheten,

 Bei dem Beduerft`gen, dem das Tor verschlossen,

 Bei den Verwundeten, blutuebergossen,

 Bei jedem, der von Haus und Hof getrennt,

 Den seine Karawane nicht mehr kennt,

 Bei Litanei`n im Mund von Schulbeginnern,

 Beim Seufzer aus verbrannter Herzen Innern,

 Beim Licht (- verhuellt ist noch der Welt sein Strahlen(,

 Bei Deiner Wohltat, jenseits aller Zahlen,

 Beim wahren Wort des Moenchs in seiner Zelle,

 Bei dem Erfolg aus alles Guten Quelle,

 Bei Eremiten, die Verdienst erworben,

 Bei jungen Kinder, die noch nicht verdorben,

 Bei jeder Staerke, die Dir lieb und wert ist,

 Bei jedem Beten, das bei Dir erhoert ist,

 Bei jedem Seufzer, nahe Deinem Thron,

 Bei jedem Namen, hخher als Dein Thron:

 Erbarm Dich ueber mein zerriss`nes Herz,

 Hilf mir aus diesem Wirbelsturm von Schmerz!

 سحرگاهى شدم سوى خرابات‏

 كه رندان را كنم دعوت به‏طامات‏

 عصا اندر كف و سجاده بر دوش‏

 كه هستم زاهدى صاحب كرامات‏

 خراباتى مرا گفتا كه اى شيخ‏

 بگو تا خود چه كارست از مهمات‏

 بدو گفتم كه كارم توبه تُست‏

 اگر توبه كنى يابى مراعات‏

 مرا گفتا برو اى زاهد خشك‏

 كه تر گردى ز دُردىِ خرابات‏

 اگر يك قطره دُردى بر تو ريزم‏

 ز مسجد باز مانى وز مناجات‏

 برو مفروش زهد و خودنمايى‏

 كه نه زهدت خرند اينجا نه طامات‏

                      «ديوان عطار»

 An einem Morgen ging ich in die Schenke,

 die Zecher mit Getue einzuladen,

 Stock in der Hand, Gebetstuch auf der Schulter:

 "Ich bin Asket und kann auch Wunder wirken!"

 Doch einer sagte zu mir dort: "Na, Scheich,

 nun bring mal vor, was hast du Wichtiges?"

 Ich sprach: Mir liegt die Reue dein am Herzen -

 bereust du recht, wirst du Belohnung finden!"

 Er sagte: "Trockener Asket verzieh dich -

 der Schenke Trester haben dich entehrt!

 Giesst du nur einen Tropfen Trester auf dich aus,

 gehst du nicht an, verkauf Askese nicht!

 Hier kauft man dir die Heuchelei nicht ab!"

 بعد از اين وادىّ حيرت آيدت‏

 كار دايم درد و حسرت آيدت‏

 هر نفس اينجا چو تيغى باشدت‏

 هر دمى اينجا دريغى باشدت‏

 آه باشد، درد باشد، سوز هم‏

 روز و شب باشد، نه شب نه روز هم‏

 از بن هر موى اين كس نه به‏تيغ‏

 مى‏چكد خون مى‏نگارد اى دريغ‏

 آتشى باشد فسرده مرد اين‏

 يا يخى بس سوخته از درد اين‏

 مرد حيران چون رسد اين جايگاه‏

 در تحير مانده و گم كرده راه‏

 هرچ زد توحيد بر جانش رقم‏

 جمله گم گردد ازو گم نيز هم‏

 گر بدو گويند مستى يا نه‏اى‏

 نيستى گويى كه هستى يا نه‏اى‏

 در ميانى يا برونى از ميان‏

 بركنارى يا نهانى يا عيان‏

 فانيى يا باقيى يا هر دوى‏

 يا نه‏اى هر دو توى يا نه توى‏

 گويد اصلا مى‏ندانم چيز من‏

 وان ندانم هم ندانم نيز من‏

 عاشقم اما ندانم بر كيم‏

 نه مسلمانم نه كافر، پس چيم‏

 ليكن از عشقم ندارم آگهى‏

 هم دلى پر عشق دارم هم تهى‏

               «منطق‏الصير عطار»

 Dann kommst du noch in der Verwirrung Tal,

 wo staendig Schmerz und Sehnen du erlebst:

 Ein jeder Atemzug ist wie ein Schwert;

 ein jeder Hauch wird gleich zum Stoehnen dir;

 viel Seufzen gibt`s dort, Schmerz und Brennen auch,

 und Tag und Nacht sind weder Tag noch Nacht.

 Wer dahin kommt, ist gleich gefrornem Feuer;

 vom Schmerz ist in Verwirrung er verbrannt.

 Kommt der verwirrt dann an diesen Ort,

 wird er verwirrt noch, verliert den Weg,

 verliert sich selbst und stirbt auf diesem Pfade,

 weiss nichts von sich und von der Welt Bestehen!

 Wem Gotteseinheit auf der Seele liegt,

 verliert ja alles und verliert sich selbst.

 Sagt man zu ihm: "Nun, bist du oder nicht?

 Bist du erhob`nen Hauptes oder niedrig?

 Bist du inmitten, oder ausserhalb?

 Bist du am Rand? Versteckt du, oder sichtbar?

 Bist du vergaenglich, bleibend, oder beides?

 Bist beides du? Bist nicht du? Bist du einst?"

 Dann sagt er: "Wirklich, nein, ich weiss ja nichts,

 ich weiss das nicht und weiق auch nichts von mir;

 ich liebe, doch ich weiss nicht, wen ich liebe;

 nicht Muslim, Heide nicht - was bin ich denn?

 Doch weiss ich auch von meiner Liebe nichts -

 mein Herz ist voll von Liebe und auch leer!"

 پيمبر گفت بس مفسد زنى بود

 كه در دين همچو گل تردامنى بود

 مگر مى‏رفت در صحرا به‏راهى‏

 پديد آمد ميان راه چاهى‏

 سگى را ديد آنجا ايستاده‏

 زبان از تشنگى بيرون فتاده‏

 به‏شفقت ترك كار خويشتن كرد

 ز موزه دلو، وز چادر رسن كرد

 كشيد آبى به‏سگ داد و خدايش‏

 گرامى كرد در هر دو سرايش‏

 شب معراج ديدم همچو ماهش‏

 بهشت عدن گشته جايگاهش‏

             «الهى نامه عطار»

 So sagte der Prophet: "Es war ein Weib,

 verdorben, uebel gleichwie Dreck am Leib;

 doch eines Tages ging sie ueber Land,

 als sie am Wege einen Brunnen fand.

 An diesem Brunnen stand ein durst`ger Hund;

 die Zunge, ach, hing lang ihm aus dem Mund.

 Voll Mitleid blieb sie stehn, macht` ihren Schuh

 zum Eimer, dreht` zum Strick den Schleier zu,

 zog Wasser hoch, dass diesen Hund sie traenkte,

 worauf der Herrgott ihr Vergebung schenkte.

 Im Himmel sah ich gleich einen Mond,

 wo sie den Garten Eden nun bewohnt!"

 آن سگى مرده به‏راه افتاده بود

 مرگ دندانش ز هم بگشاده بود

 بوى ناخوش زآن سگْ الحق مى‏دميد

 عيسى مريم چو پيش او رسيد

 همرهى را گفت اين سگ آنِ اوست‏

 وآن سپيدى بين كه كه در دندان اوست‏

 نه بدى نه زشتْ‏بويى ديد او

 وآن همه زشتى نكويى ديد او

                        «مصيبت‏نامه عطار»

 Ein toter Hund lag da am Wegesrand;

 der Tod liess seine Zaehne offen sehen.

 Von diesem Hund - welch scheusslicher Gestank!

 Als Jesus, Sohn Maria, nahe kam,

 sprach er zum Freunde: "Sein ist auch der Hund:

 Sieh, wie so weiss die Zaehne ihm im Mund!"

 Nichts Schlechtes sah, nicht den Gestank bemerkt` er;

 in all dem Schlechten sah er nur das Gute.

 در رهى مى‏رفت مجنونى عجب‏

 بود پاى و سر برهنه خشك لب‏

 شد ز سرما و گِل ره بيقرار

 سر به‏بالا كرد و گفت اى كردگار

 يا دلم ده باز تا چند از بلا

 يا نه، بارى ژنده‏كفشى ده مرا

               «مصيبت‏نامه عطار»

 Ein Irrer ging, o Wunder, seines Weges,

 mit blossem Kopf und Fuss, mit trockner Lippe.

 Es quaelte Kaelte ihn und Wegesschlamm:

 so hob den Kopf er, rief: "O Schoepfer hoch,

 gib mir mein Herz zurueck - noch wie viel Plagen?

 Sonst schick mir ein Paar alte Schuh` zum Tragen!"

 اى نوبهار خندان، از لامكان رسيدى‏

 چيزى به‏يار مانى، از يار ما چه ديدى؟

 خندان و تازه رويى، سر سبز و مشك بويى‏

 همرنگ يار مايى، يا رنگ از او خريدى؟

                            «ديوان كبير مولانا»

 Lachender Fruehling - gekommen

           bist du vom Nicht-Ort hierher!

 aehnelst ein wenig dem Freunde-

           sahst du vom Freunde noch mehr?

 Laechelnd und frischen Gesichts,

           moschusduftend und gruen-

 Kauftest die Farbe vom Freund du,

 oder bist du wie er?

 اى قوم به‏حج رفته، كجاييد؟ كجاييد؟

 معشوق همينجاست، بياييد، بياييد

 معشوق تو همسايه و ديوار به‏ديوار

 در باديه سرگشته شما در چه هواييد؟

 گر صورت بى صورت معشوق ببينيد

 هم خواجه و هم خانه و هم كعبه شماييد

                            «ديوان كبير مولانا»

 Auf Pilgerfahrt Gegang`ne

               - Wo seid ihr? Wo seid ihr?

 Hier, hier ist der Geliebte!

               O kommet! O kommet!

 Der Freund lebt Wand an Wand dir

               als Nachbar, als Nachbar -

 Verwirrt ihr, in Wuesten

               was sucht ihr, was sucht ihr?

 Seht ihr die formenlose

               Gestalt des Geliebten,

 Der Herr, das Haus, die Kaaba -

               Ihr seid es! Ihr seid es!

 از جَمادى مُردم و، نامى شدم‏

 وز نَما مُردم به‏حيوان بر زدم‏

 مُردم از حيوانى و، آدم شدم‏

 پس چه ترسم؟ كى ز مُردن كم شدم؟

 حمله ديگر بميرم از بشر

 تا برآرم از ملايك پَرّ و سر

 بار ديگر از مَلَك قربان شوم‏

 آنچه اندر وهم نايد، آن شوم‏

                            «مثنوى معنوى»

 Siehe, ich starb als Stein und ging als Pflanze auf,

 Starb als Pflanze und nahm drauf als Tier den Lauf.

 Starb als Tier und ward ein Mensch. Was fuercht` ich dann,

 Da durch Sterben ich nie minder werden kann!

 Wieder, wenn ich werd` als Mensch gestorben sein,

 Wird ein Engelsfittich mir erworben sein,

 Und als Engel muss ich sein geopfert auch,

 Werden, was ich nicht begreif`: ein Gotteshauch!

 آن يكى آمد دَرِ يارى بزد

 گفت يارش: كيستى اى مُعْتَمَد؟

 گفت من؛ گفتش: برو، هنگام نيست‏

 بر چنين خوانى مَقامِ خام نيست‏

 خام را جر آتشِ هَجْر و فِراق‏

 كى پَزَد؟ كى وا رهاند از نفاق؟

 رفت آن مسكين و، سالى در سفر

 در فراقِ دوست سوزيد از شرر

 پخته شد آن سوخته، پس بازگشت‏

 باز گِردِ خانه اَنباز گشت‏

 حلقه زد بر در به‏صد ترس و ادب‏

 تا بنجْهد بى‏ادب لفظى ز لب‏

 بانگ زد يارش كه: بر در كيست آن؟

 گفت: بر در هم توى اى دلستان‏

 گفت: اكنون چون منى، اى من درآ

 نيست گنجايى دو من را در سرا

                      «مثنوى معنوى»

 Es klopfte einer an des Freundes Tor.

 "Wer bist du, sprach der Freund, der steht davor?"

 Er sagte: "Ich! "Sprach der: "So heb dich fort -

 An diesem Tisch ist nicht der Rohen Ort!"

 Den Rohen kocht das Feuer "Trennungsleid" -

 Das ist`s was ihn von Heuchelei befreit!

 Der Arme ging auf Reisen fuer ein Jahr,

 In Trennungsfunken brennt` er ganz und gar.

 Reif kam dann der Verbrannte von der Reise,

 Dass wieder er des Freundes Haus umkreise.

 Er klopft` ans Tor mit hunderterlei Acht,

 Dass ihm entschluepf` kein Woertlein unbedacht.

 Es rief der Freund: "Wer steht dort vor dem Tor?"

 Er sagte: "Du, Geliebter, stehst davor!"

 "Nun, da du ich bist, komm, o Ich, herein -

 Zwei Ich schliesst dieses enge Haus nicht ein!"

 ساحل افتاده گفت گر چه بسى زيستم‏

 هيچ نه معلوم شد آه كه من چيستم‏

 موج ز خود رفته‏ئى، تيز خراميد و گفت‏

 هستم اگر مى‏روم، گر نروم نيستم‏

    «پيام مشرق اقبال»

 Die hingestreckte Kueste sprach: Lange lebt` ich schon,

 Doch konnt` ich nicht erfahren: was bin ich und was nicht".

 Die ganz verzueckte Woge kam schnell herbei und sprach:

 "Ich bin, so lang` ich wandre, nicht wandernd, bin ich nicht!"

 ما از خداى گم شده‏ايم او بجستجوست‏

 چون ما نيازمند و گرفتار آرزوست‏

 گاهى به‏برگ لاله نويسد پيام خويش‏

 گاهى درون سينه مرغان به‏هاى و هوست‏

 در نرگس آرميد كه ببيند جمال ما

 چندان كرشمه دان كه نگاهش به‏گفتگوست‏

 آهى سحرگهى كه زند در فراق ما

 بيرون و اندرون، زبر و زير و چارسوست‏

 هنگامه بست از پى ديدار خاكئى‏

 نظاره را بهانه تماشاى رنگ و بوست‏

 پنهان به‏ذره ذره و ناآشنا هنوز

 پيدا چو ماهتاب و به‏آغوش كاخ و كوست‏

 در خاكدان ما گهر زندگى گم است‏

 اين گوهرى كه گم شده مائيم يا كه اوست؟

                                 «زبور عجم اقبال»

 Wir verliefen uns - Gott sucht uns,

   die wir irr von Ihm gegangen,

 Gleich wie wir ist Er voll Sehnsucht

   und in Seinem Wunsch gefangen.

 Manchmal schreibt Er Seine Botschaft

   uns auf Tulpenblaettern auf,

 Manchmal hoerten wir Sein Rufen,

   wenn die Gartenvogel sangen.

 Er ruht im Narzissen-Auge,

   unsre Schoenheit zu betrachten.

 So entzueckend, daق dem Sprechen

 gleich schon dieses Blicks Umfangen.

 Jenes Morgendliche Seufzen,

   das Er haucht, von uns getrennt,

 Innen, aussen, oben, unten -

   alle Welt kann es umfangen!

 Unrast schuf Er und Erregung,

   um den Erdenmensch zu sehen -

 Schuf den Blick, denn Duft und Farben

   zu erschaun, war Sein Verlangen.

 Im Atom ist Er verborgen,

   uns ist Er noch nicht vertraut,

 In Palast und Gasse weilt Er,

   klar wie Mondlicht ist Sein Prangen.

 Ach, im Staube ging verloren

   das Juwel des Lebens uns:

 Ist es Er, sind wir es selbst,

   dies Juwel, um das wir bangen?

 مرد آزادى كه داند خوب و زشت‏

 مى‏نگنجد روح او اندر بهشت‏

 جنّت ملا، مى‏و حور و غلام‏

 جنّت آزادگان سير دوام‏

 جنّت ملا خور و خواب و سرود

 جنت عاشق تماشاى وجود

 حشر ملا شق قبر و بانگ صور

 عشق شورانگيز خود صبح نشور

                 «جاويدنامه اقبال»

 Der freie Geist, der Gut und Boese kennt,

 Passt nicht zu dem, was "Paradies" man nennt!

 Des Froemmlers Paradies hat Wein und Huris,

 Des Freien Paradies ist ew`ges Wandern!

 Des Froemmlers Paradies ist Schlafen, Essen;

 Des Liebenden: die wahre Schau des Wesens.

 Des Froemmlers Auferstehen: Posaunendroehnen -

 Uns ist die starke Liebe Juengster Tag!...

 درد من از مسيح سنگين‏تر است‏

 بار من از مسيح‏

 سنگين‏تر است‏

 او با صليب چوبى، تنها يك‏بار

 -با ميخ‏هاى آهنينش در دست‏

 تن را كشيد سوى بلنداى افترا

 او با صليب چوبى و دشنام دشمنان‏

 با كوه سرنوشت گلاويز بود و من‏

 من خود صليب خويشتنم،

 من خود صليب گوشتيم را، يك عمر

 - سنگين‏تر و مهيب‏تر از خشم هاويه‏

 در كوچه‏هاى تهمت با خويش مى‏كشم‏

 او را

 دشنام دشمنان مى‏آزرد

 اما مرا تنفر ياران‏

 و لعنت مدام روح خويش‏

 او

 فرزند روح قدسى بود ومن‏

 فرزند بازيارِ غريبى‏

- از بيخه‏هاى تشنه دشتستان‏

 او

 تنها

 يك‏بار مُرد، يعنى‏

 پرواز كرد و من‏

 روزى هزار مرتبه مى‏ميرم‏

 درد من از مسيح سنگين‏تر است.

                     «منوچهر آتشى»

 Meine Last ist schwerer

 als die des Messias

 Er, mit dem hoelzeren Kreuz-einmal nur

 zog er- eiserne Naegel in seiner Hand,-

 den Leib zur Hoehe des Verrats.

 Er, mit dem hoelzernen Kreuz und der Beschimpfung

 der Feinde

 war mit dem Berg des Schicksals im wuergenden

 Griff- und ich,

 ich bin mein eigenes Kreuz,

 Ich schleppe mein fleischernes Kreuz ein Leben lang

 -schwerer und graesslicher als das Toben der Hoelle

 -schleppe es in den Gassen der Verleumdung mit mir herum

 Ihn

 kraenkte das Fluchen der Feinde,

 aber mich der Abscheu des Freundes

 und der staendige Tadel der eigenen Seele

 Er war der Sohn des Heiligen Geistes, und ich

 das Kind eines armen Bauern

 aus den durstigen Wurzeln Wuestenlands;

 er starb allein,

 nur einmal, dass heisst,

 er entflog- und ich

 sterbe taeglich Tausende Tode

منبع : www.naghed.net